Is Marriage The Key To Heaven And Moksha? Here’s What Ancient Scripture Says

In Hinduism, there are 16 sacred ‘sanskars’ (rites), and marriage is one of the most significant. It marks the beginning of Grihastha Ashram—the householder phase of life. But beyond social reasons, ancient texts link marriage to something much deeper: spiritual growth, heaven, and even liberation (moksha).

લગ્ન કેમ જરૂરી છે? : ગરુડ પુરાણ અનુસાર, માર્કંડેયજીએ પિતૃ સ્તોત્ર સંભળાવ્યું હતું, જેમાં લગ્નનું પણ વર્ણન છે. પ્રાચીન સમયમાં રૂચિ નામના એક પ્રજાપતિ હતા. તેઓ મોહમાયાને છોડીને ધરતી પર ચારેકોર ફરતા હતા. તેમણે ઘરનો ત્યાગ કર્યો હતો અને એક વખત જ ભોજન કરતા હતા. તેઓ ગૃહસ્થ જીવનના નિયમોથી અલગ હતા અને એકલા જ ફરતા રહેતા.

According to the Garuda Purana, marriage is not just a tradition—it is a duty. The text connects it with fulfilling responsibilities towards gods, ancestors, and society.

The Story of Prajapati Ruchi: Ancient scriptures mention a sage-like figure, Prajapati Ruchi, who chose to renounce worldly life. He lived alone, gave up family ties, and followed a strict, detached lifestyle.

લોકો દેવતાઓને 'સ્વાહા' અને પિતૃઓને 'સ્વધા' ઉચ્ચારીને અને અતિથિને અન્નદાન કરીને પ્રસન્ન કરે છે. આવું ન કરવાથી તમારા પર દેવ ઋણ અને પિતૃ ઋણ રહી જાય છે. સાથે જ, તમે રોજે રોજ મનુષ્ય, ઋષિ અને અન્ય જીવ પ્રાણીઓ માટે પણ ઋણી બની જાઓ છો. સંતાન ઉત્પન્ન કરવી, દેવ પૂજા અને પિતૃ તર્પણ કર્યા વિના અને સંન્યાસ લીધા વિના તમે કેવી રીતે સ્વર્ગ મેળવવાની આશા રાખો છો? આવું કરવાથી તમને દુઃખ મળશે, મૃત્યુ પછી નરકમાં જશો અને બીજા જન્મમાં પણ કષ્ટ મળશે.

One day, his ancestors (Pitrus) asked him, “Why have you not married?” They explained that marriage is not a burden but a path to heaven and moksha, as it allows a person to fulfil essential duties of life.

લગ્ન દુઃખનું કારણ છે? : પિતૃઓના પ્રશ્ન પર રૂચિ પ્રજાપતિએ કહ્યું કે,

According to them, only a married person can properly worship gods (Devta), offer rituals to ancestors (Pitrs) and serve sages and guests. Without these duties, a person remains burdened by spiritual debts.

શાસ્ત્રોક્ત કર્મો મોક્ષ આપે છે : આ પર પિતૃઓએ કહ્યું કે,

The ancestors warned that neglecting these responsibilities may lead to: accumulated spiritual debts, lack of fulfilment in life, suffering after death and in future births. They emphasised that rituals, family life, and continuation of lineage are essential.

Ruchi argued that marriage brings attachment, pain, and distractions. He believed that staying detached and relying on knowledge alone was the path to purity.

The ancestors responded that while knowledge is important, actions (karma) are equally essential. Following prescribed duties—even within worldly life—is what ultimately leads to liberation.